تا چندی دیگر
بدرود
شهر خوانسار واقع در چهار فرسخی گلپایگان و میان کوه های بلند واقع است. طول آن زائد بر دو فرسخ و عرض آن به ده یکش نمی رسد. مردم آن در درک مسائل علمی بسیار باهوش هستند. عسل و انگبین آن فراوان٬ میوه های آن بسیار و کمتر در جایی دیگر به خوبی آن پیدا می شود. آب و هوای خوانسار و زیبایی شهر ضرب المثل می باشد. چنان که یکی از شعرای خوانسار گفته:
سه فرسخ در سه فرسخ لاله زار است
بهشت روی دنیا خوانسار است
|
مدير دفتر نمايندگي ميراث فرهنگي و گردشگري شهرستان خوانسار استان اصفهان گفت: بهدليل مـرمـتهـاي اشـتـبـاهـي كـه سـالهاي گذشته در بناهاي تاريخي خوانسار انجام شدهاند، داغي از رطوبت در كنارههاي ديوارهاي بناها مانده است. مـحـمـدحـسـن ريـاضت ادامه داد: در دورههاي گـذشـتـه هـنـگـام مـرمـت آثار، روي خشت و گل مـعـمـولا يـك لايـه بـنـدكـشي گچ و سيمان انجام ميشد كه متأسفانه، اين كار سبب جلوگيري از تنفس ديوار و بيرون زدن رطوبت از بنا ميشد و چـون كار آسيبشناسي مناسبي نيز در اينباره صورت نميگرفت، رطوبت يكجا نميماند. به همين دليل، اكنون پاي ديوار بسياري از بناهاي تاريخي را رطوبت و نم گرفته است. وي درباره وضعيت آثار تاريخي اين شهرستان، اظهار كرد: مسجد جامع خوانسار بهعنوان يكي از نخستين بناهاي تاريخي اين شهرستان، چند سال است كه بهحال خود رها شده و فقط حدود سال 1382 مقداري مرمت در آن انجام شد. او بـا اشـاره بـه وجـود قـبـرسـتاني در ضلع شرقي شهرستان خوانسار، بيان كرد: اين قبرستان داراي گنجينه بينظيري از سنگ قبرهاي تراشيدهشده است كه اكنون درحال از بين رفتن است. مدير دفـتـر نـمـايـنـدگـي ميراث فرهنگي و گردشگري خوانسار مرمتخانه ابهري در اين شهرستان را باقيمانده از دوره قاجار با معماري خاص اتاقها و ايوان آن، يكي از كارگاههاي فعال مرمتي در اين شهرستان دانست و افزود: قرار است، اين خانه پــس از مــرمــت بــهعـنــوان مــوزه مـردمشـنـاسـي خـوانسـار و دفتـر نمـاينـدگـي ميـراث فـرهنگي و گـردشگـري مـورد استفـاده قـرار گيرد. رياضت تعيين حريم تپه <ويست> باقيمانده از دوره اشكـانـي را از ديگـر كـارهـاي مـرمتـي اين دفتر نمايندگي اعلام كرد و ادامه داد: از آنجا كه اين تپه در سال 1382 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده و پيش از آن، مردم در دل تپه، ساختوسازهايي را انـجــام دادهانــد و دولـت بعـد از زلـزلـه بـم طـرح مقاومسازي بناهاي شهري و روستايي را مد نظر قـرار داده اسـت، صـدور پـروانههاي ساختماني ساختوساز از سال 1382 به بعد در اين محوطه مـتــوقــف شــدنـد و قـرار اسـت، وضـعـيـت ديـگـر ســـاخـــتوســـازهـــا نـيـــز در ايـــن تـپــه تــاريـخــي بررسي شود. وي اضــافــه كـرد: نخسـت بـايـد نقشـه هـريـك از مـحـوطـههـاي تاريخي تهيه و سپس براي تعيين حــريــم آنهــا اقـدام شـود تـا بـه حـرايـم تـاريـخـي تجاوزي صورت نگيرد. شهرستان خوانسار با 35 اثر تاريخي شناختهشده و 23 اثر ثبتشده در فهـرسـت آثار ملي در شمال غربي اصفهان قرار دارد. آثار تاريخي اين شهرستان بيشتر به اواخر صفوي و دورههاي پس از آن متعلقاند. |
http://www.nesfejahan.net/cms4/news/news.asp?ID=1505043498
(برگرفته از وبلاگ تومگو خوسار)
وی در کتب تراجم و در تعبیر بزرگان علما٬ به این اسامی و تعبیرات یاد شده است: استاد الکل فی الکل٬ محقق خوانساری٬ آقا٬ استاد اهل تحقیق. وی بیشتر به همان نامش " آقا حسین خوانساری" خوانده شده است. لقب آقا در میان علمای بزرگ نخست تعلق به او داشت. چون در حوزه علمیه پر رونق اصفهان علما و فضلا به او آقا می گفتند٬ به همین دلیل فرزندان دانشمندش آقا جمال و آقا رضی هم با همین پیشوند آقا نامبردار بودند. هم چنین لقب استاد الکل فی الکل نخست به او اطلاق می شده و بعدها آقا محمد باقر بهبهانی معروف به آقا و استاد کل شد.
آقا حسین خوانساری در حوزه علمیه بزرگ اصفهان در اواسط دوران صفویه٬ با وجود دانشمندان بزرگی هم چون علامه مجلسی اول٬ ملا محمد باقر سبزواری٬ شیخ حسنعلی شوشتری و میرزا رفیع الدین طباطبایی نائینی٬ سر آمد علمای عصر بوده است.
از تالیفات وی : حاشیه بر الهیات شفا٬ حاشیه بر حاشیه ی ملا جلال دوانی بر تصدیقات شرح مطالع و متعلقات٬ رساله ی شبهه ی ظفر٬ رساله در تشکیک٬ رساله شبهه ایمان وکفر٬ رساله جبر و اختیار.
وی در سرودن شعر به زبان عربی . فارسی نیز چیره دست بوده است. برخی از اشعار وی:
۱- تا دست به همت رسایی نزنی
بر منت خلق پشت پایی نزنی
چون حلقه مباش در جهان چشم تهی
تا هر ساعت در سرایی بزنی
۲- تا کی پی هر صورت زشتی باشی
در مذهب آب و گل کنشتی باشی
دل بر نکنی ز قالبی چند تهی
خاکت بر سر که کم ز خشتی باشی
آقا حسین خوانساری در سال ۱۰۹۸ ه.ق در اصفهان فوت کرد و بنا به وصیت خودش او را در بیابان بابا رکن الدین( تخت فولاد) به خاک سپردند.
زین العابدین خوانساری:قرآن مزین به نسخ کتابت بسیار زیبا در سال ۱۲۴۰ که در مجموعه ی مهدوی نگهداری شده است.
محمد خوانساری:قرآن بغلی جلد روغنی با چهار صفحه مزین به نقوش زیبا در سال ۱۲۹۱و موجود در کتابخانه ملی
علی بن محمد خوانساری:قرآن روغنی نوشته شده در قرن سیزدهم
محمد علی کاتب السلطان ابن عبد الرحیم خوانساری
قرآن های نفیس زیادی نوشته ی ایشان وجود دارد که چند نمونه بارز آن شامل:
۱)قرآن رحلی روغنی عالی با دو صفحه ی افتتاح متن با حاشیه ی مر صع و با خط و نسخ جلی به دستور فتحعلی شاه قا جار نوشته شده است در شعبان ۱۲۴۹ در کتابخانه سلطنتی
۲)دعوات نیم ربعی جلد روغنی عالی با سر لوح تذهیب شده در سال ۱۲۶۳ در کتابخانه سلطنتی
۳)صور ادعیه وزیری کوچک با جلد روغنی که در ابتدای آن عبدالرحیم خوانساری اینچنین نوشته است:«چون طبع اقدس فتحعلی شاه قا جار به مواظبت از اذکار مایل است لهذا برای دوام دولت شهریاری محمد علی به تحریر این ادعیه پرداخته است و هدیه داده است ..»سال ۱۲۴۸ در کتابخانه سلطنتی
۴)قرآن رحلی با ابعاد ۲×۳۹ سانتی با ترمه ضخیم و خط نسخ جلی و نستعلیق در سال ۱۲۴۰ که در صفحه ی دوم مهر مشیر السلطنه دیده می شود و دارای طرح های اسلیمی است و در صفحه ی ششم آن نیز مهر ناصر الدین شاه وجود دارد.
۴)قرآن قطع رحلی بزرگ به ابعاد ۲۸.۵×۴۵.۵ ٬ترمه با خط نسخ جلی و نستعلیق(تصویر زیر)
صفحه ی اول و دوم آن دارای کمند کشی طلایی و لاجوردی است که دارای حواشی ساده است و در متن این دو صفحه دو ترنج تزیینی دارد که دعای قبل از تلاوت قرآن را به خط نسخ جلی و رنگ مشکی و سرخ نوشته است که بین سطور آنها طلا اندازی است و مهر ناصر الدین شاه قاجار در صفحه ی دوم دیده می شود و دارای ۵۶۸صفحه است و در دفتر کاخ موزه ی گلستان ثبت شده است.
( منبع: کتاب قرآن نویسان و گزیده قرآنهای نفیس ایرانی نویسنده: محمد علیدوست)
(عکس از فصلنامه ی زلال چشمه ساران)
(برگرفته از وبلاگ خوانسار هاما)
سفال از بادوام ترین و فراوان ترین داده هایی است که در کاوش های باستان شناسی به دست می آید و یکی از مهم ترین ابزارهای تعیین قدمت یک محوطه باستانی است. قدیمی ترین سفال به دست آمده از ایران با قدمت ۸۵۰۰ پیش از میلاد٬ مربوط به لایه ۴ تپه گنج دره( حوالی کرمانشاه )می شود. این سفال ها کاملن دست ساز و پوک بودند و در کوره های سر باز پخته می شدند. با گذشت زمان تکنیک ساخت و تنوع سفال ها گسترده تر شده و در دوره اسلامی به ویژه در زمان حکومت سلجوقیان به اوج شکوفایی می سد.
در شهرستان خوانسار با وجود آن که خاک آن برای سفال گری و آجرپزی و حتی معماری(رک: ریگ بوم و تاثیر آن بر معماری) مناسب نیست٬ به دلیل احتیاج مردم و کشاورزان اطراف به ظروف و ادوات سفالین صنعت سفال گری از گذشته تا به امروز رواج داشته و حتی تا چند دهه پیش چند کارگاه کوزه گری بزرگ در آن وجود داشته است.
شن های آهکی به فراوانی در قسمت مهمی از خاک های خوانسار که در دامنه کوه ها است یافت می شود که پس از پختن و رطوبت دیدن از هم متلاشی می شوند٬ ولی چون خاک دامنه شرقی شهربا ریگ های شیستی که بر اثر حرارت ذوب شده و باعث استحکام سفال می شوند مخلوط شده٬ این صنعت در این شهرستان ایجاد گشته و رونق زیادی یافته است.
از لحاظ کاربردی بیشتر این ظروف جهت ذخیره مواد خوراکی٬ به ویژه مواد غیر خشک همانند ماست٬ شیر٬ رب گوجه٬ انواع ترشی جات و از این قبیل و مواد خشک همانند انواع حبوبات٬ استفاده می شده است. در این بین به میزان بسیار اندک ظروف پخت و پز نیز ساخته می شده است. ولی٬ به دلیل این که خاک خوانسار دارای درصد بسیار بالای شن و ماسه در خود است٬ ظروف سفالین منزلتی اصلن تولید نمی شدند.
هم چنین به دلیل این که بیشتر ظروف سفالین جهت نگهداری مواد غیر خشک استفاده می شده٬ جهت جلوگیری از نفوذ رطوبت به خارج ظرف٬ داخل آن ها را با لعابی غلیظ به رنگ های سبز تیره یا آبی می پوشاندند.
خوانسار یکی از شهرهای شمال غربی استان اصفهان است.دکتر هینریش بروگش سیاح آلمانی حدود 150 سال پیش درحصوص خوانسار می گوید : جلو ما جنگل پر درخت و انبوهی قرار داشت که کاملن شبیه به جنگل های آلمان بود مارا به یاد وطن می انداخت و واقعن تعجب آور بود که وسط صحراها و بیابان های خشک و کم آب ایران چگونه چنین جنگل های سرسبز و پردرختی نظیراروپا به وجود آمده است.
در پی یابی هایی در زمستان سال 84 ازکوه ها و تپه های این دیار، فقط طی پانزده دقیقه پیاده روی در صخره های نوک تیز رسوبی و ماسه های سیاه رنگ به نمونه هایی از انواع سنگ نگاره ها برخورد کردیم که شباهت های بی تردیدی با دیگر نقوش کشف شده در ایران داشتند. وجود نقوش بزکوهی درحال خیزش اولین پیام خوش آمد گویی برای ما بود. قریب به نود در صد نقوش بز کوهی و بامل نقش انسان کماندار و بدون کمان غیر ملبس ، نماد ها و یک نوع نماد شبیه به نوشتار، نقوش روباه و دیگر حیوانات وحشی به ابعاد 3 تا 12 سانتیمتر و عمق 1 تا3 میلیمتراست. بیشتر این نقوش در مسیر کوه ها و دره های بالا دست روستای قودجان به طرف ویست و دره و کوه پایه های فرامرز، چال ماسین ، چشمه علی نقی ، در بند ، اسل پهن و تا مرز شهرستان الیگودرز از استان لرستان ادامه پیدا می کند.این نقوش از نظر قدمت و تکرار دوره های گوناگون جالب هستند.(یک تخته سنگ ، پنج دوره ی شاید چندین هزارساله حکاکی را درخود جای داده است به طوری که حکاکی های اولیه به سختی قابل مشاهده هستند،(تصویر زیر) متاسفانه این محوطه ها هم ، چون دیگر محوطه های ایران به علت عوامل طبیعی به شدت درحال نابودی هستند. موارد باقی مانده و قابل مشاهده در محوطه ها فقط تقرببن یک دهم نقوش حکاکی شده می باشند که تا کنون دوام آورده اند.در این جا ما به یک سری نمادهای منحصر به فرد برخورد کردیم که بسیار دیدنی و جذاب بودند ، شباهت ظاهری آن ها شبیه به خطوط هندسی عیلامی است. حداقل قدمت آن ها با توجه به نمونه های مشابه در کفتر لوشهریار و بیرجند به هزاره پنجم ق.م می رسد.
برگرفته از وبلاگ تومگو خوسار
در واقعه هجوم افغان ها به ايران٬ خوانسار نيز كه در مجاورت اصفهان بود مورد تاخت و تاز قرار گرفت. الله وردي خان كه براي جمع آوري قشون و جلوگيري از هجوم محمود افغان به منطقه ي بختياري رفته بود پس از تصرف اصفهان توسط افاغنه ده هزار قشون خود را به مدت نه ماه در خوانسار نگاه داشته و بعد متواري شد. اين پيش آمد نشان مي دهد كه خوانسار در اين دوران داراي چه جايگاهي بوده است. بعد از تصرف اصفهان٬ خوانسار نيز با حيله و نيرنگ افغان ها به اشغال در آمد و ساخلوي آن ها تا مدتي در آن جا برقرار بود تا زماني كه خود خوانساري ها شبانه به ساخلوي آن ها حمله آوردند و بسياري را به قتل رساندند. در محل موسوم به جنگاه امروزي٬ در شرق خوانسار٬ جنگي نيز بين نيروهاي شاه تهماسب دوم و افغان ها روي داد. در اين جنگ حدود سه هزار نفر از افغان ها كشته و باقي آن ها متواري گشتند.
کلثوم ننه کتابی است به زبان پارسی در هزل که توسط آقا جمال خوانساری نوشته شده است. موضوع این کتاب مقابله با اختلافات فقها است و نیز در مورد آداب و رسوم اوباش و زنان بحث می کند. نویسنده فرض کرده است که این مراسم و آداب وحی شیطان است. از دلایل اهمیت این کتاب این است که از معدود کتاب های نوشته شده در مورد آداب و رسوم مردم کوچه بازاری است که بیشتر آن ها از بین رفته اند. این کتاب در ۱۶ باب تنظیم گشته است.
بنا به دو دلیل در این وبلاگ به معرفی این کتاب پرداخته شده است:
۱- نویسنده آن از چهره های سرشناس خوانساری است.
۲- بسیاری از این آداب و رسوم در جامعه خوانسار قدیم وجود داشته است.
در اینجا یکی از باب های کتاب( باب ۱۱ ٬ در بیان تعویذ و چشم زخم) آورده شده است:
" اول مهره های کبود که خوش رنگ باشد. دوم شاخ آهو. سوم ناخن پلنگ٬ و کلثوم ننه گفته که آن شاخ باید به نقره گرفته شود. چهارم مهره ی سفید٬ و این عظیم تر است. پنجم نفس حمار و به قول اصح باید کوچک تر باشد از خرما خرک٬ و بعضی گفته اند که هر چه بزرگ تر باشد بهتر است. ششم پارچه ی کبود که به اتفاق جمیع علما از جمله ی تعویذات جلیله است و خاله جان آقا گفته که باید پارچه ی کبود را در روز چهارشنبه پیش چشم بر بندند. هفتم بابا غوری که آن هم مهره است و این قول احوط است. و از این مقوله بسیار است که ذکر آن ها موجب تطویل کلام است. و بعضی پنبه چهل رنگ گفته اند: و کلثوم ننه گفته که این پارچه پنبه ای باید هر یک از جایی باشد و لازم است که از کسی گرفته باشند که داغ فرزند ندیده باشد و فرزندش مانده باشد٬ و این قول قوتی دارد. هشتم اسپند سوزانیدن٬ بهتر آن است که در غروب آفتاب باشد و اکثر علنما قایلند که باید شنبه خریداری شود و این احوط است و بی بی شاه زینب گفته که هرگاه خواهند اثرش بیشتر باشد به در دکان عطاری روند و بگویند: اسپند داری؟ چون گوید بلی از آن جا بگذرد و در جای دیگر رفته بگیرد و این احوط است. و آداب سوزانیدن اسپند آن است که اگر شب جمعه بسوزانند بهتر است به اعتبار این که تمام بیماری ها رفع شود. و اگر بر کف پا بمالند برای هر علتی٬ آن علت زایل گردد. و در وقت سوزانیدن بگویند: بترکد چشم حساد و حسود٬ برافتد منافق و جهود. و بعد از آن اسم دشمان خود را که داند بگوید. و از سیاهی اسپند٬ بعد از آن که سوخته باشد٬ باید بر کف پا و دست و سر و بینی ایشان کشد شود که تاثیر عظیم دارد.
مسجد جامع در جنوب شرقی شهر خوانسار با سیصد و پنجاه سال قدمت قدیمی ترین مسجد شهر خوانسار با مساحتی حدود سه هزار متر مربع و گچ بری های بسیار نفیس به ویژه در محراب می باشد . این مسجد دارای موقوفات بسیار است . بنای آن را به شهر یار الملک آقا صانع نسبت می دهند و سال اتمام آن در سال 1147ه.ق می باشد . قبل از بنای مسجد جامع مسجدی به نام مسجد چهار راه در این محل وجود داشته و در فاصله کمی از آن در بخش جنوبی مسجد دیگری وجود داشته است به نام مسجد حاج رضا که از بین رفته است. تنها اثر به جای مانده از مسجد چهار راه یک عدد دحًل بزرگ قرآن کریم که بر روی آن جمله وقف مسجد الچهارراه حک شده است و نیز درب شمالی مسجد جامع فعلی می باشد . هم چنین نمونه ای از کاشی های مسجد جامع قبلی (مسجد چهار راه ) شهر در کتاب مکه مکرمه و مدینه منوره به ابعاد 45 در 60 سانتیمتر مربوط به قرن 14 میلادی آورده شده است . درب شمالی مسجد دارای ارزش تاریخی است و دارای منبت های بسیار نفیس است . حوض این مسجد نیز دارای سنگ های قطوری می باشد و آب آن از قناتی به نام قنات گنگ در چند کیلومتری جنوب مسجد تامین می گشته و از جمله موقوفات مسجد می باشد.
