تا گذشته ای نه چندان دور یهودیان بسیار در محلات خاصی از خوانسار مثل رئیسان و شهرک ساکن بوده و بخشی از ترکیب جمعیتی و مذهبی این شهر را به خود اختصاص داده بودند و به زندگی عادی در میان مردم دیگر مشغول بودند. برخی از این ها جزو پزشکان بسیار معروف و چیره دست زمانه ی خود در این منطقه و حتی مناطق اطراف بودند، پزشکانی مثل پیر موسی و دکتر ابراهیم که مورد ستایش تمامی مردم حتی تا حال حاضر بوده است.
یهودیان در مکانی خاص که در حال حاضر در محدوده ی پارک سرچشمه قرار گرفته و در بالای تپه های جانب جنوب غربی آن قبرستانی داشته با سنگ قبرهایی ارزشمند با نوشته های عبری. یکی از این سنگ قبرها مربوط به حکیم موسی یا همان پیر موسی بوده که در پایین آن و بعد از نوشته هایی به خط عبری ، شعر معروف شاعر بلند آوازه ی ایران سعدی شیرازی به خط زیبای نستعلیق نوشته شده با این مضمون که مرد نکو نام هرگز نمی میرد.
با مهاجرت یهودیان از خوانسار و رفتن به پایتخت و کشورهای دیگر بناهای آنها رو به نابودی رفته و جای آنها بناهای جدید ساخته شدند. متاسفانه به دلیل جهالت و کور دلی برخی مسولان شهرستان تنها یادگار آنها یعنی قبرستانشان که تا چند سال اخیر تقریبا سالم و دست نخورده باقی مانده بود از بین رفته و قبور بسیار ارزشمند آنها از جای اصلی خود به صورت کاملا مخرب برداشه شده و در حال حاضر در گوشه ای از امام زاده ی بابا پیر انداخته شده و حتی سنگ قبر پیر موسی از وسط شکسته و تخریب گشته است.
چرا باید این گونه ریشه ها، تاریخ و فرهنگ خود را نابود کنیم؟
بیایید به ایران بیاندیشیم
در 8/7/1388 ه.ش بر اثر خاک برداری جهت ساخت بنایی مسکونی در محله ی بیدهند آثاری از یک سنگ قبر سالم نمودار شد. متاسفانه به دلایلی نامعلوم که ناشی از بی سوادی (البته در زمینه ی میراث فرهنگی) برخی از مسئولین خوانسار بود این اثر تاریخی منحصر به فرد با بیل مکانیکی از زیر خاک در آورده و صدمات جبران ناپذیری را به آن وارد کرده اند. این کار در قانون جرم شناخته شده و می بایست فرد یا افرادی که به این اثر صدمه رسانده و بخش هایی از آن را شکسته اند محاکمه شوند. بخشی از این سنگ قبر که از بدنه ی اصلی آن جدا شده که می تواند در تاریخ گذاری دقیق آن کمک کند در حال حاضر توسط مسئولین غیر مربوط یکی از ادارات خوانسار نگه داری می شود که جای بسی تعجب است و این پرسش مطرح می شود که نقش مسئولین سازمان میراث فرهنگی خوانسار در این میان چیست؟
این اثر به محض شناسایی شدن توسط کارشناسان میراث استان اصفهان بررسی و تاریخ گذاری شد ولی متاسفانه هیچ کوششی جهت اطلاع رسانی به موقع و صحیح آن توسط مسئولین ذی ربط صورت نپذیرفت. قضیه ی پیدا شدن این سنگ قبر که می شد با یک اطلاع رسانی دقیق و به موقع شکل صیحح و سالمی به خود گیرد با عدم این کار در حال حاضر تبدیل به یک مساله ی بغرنج شده است. متاسفانه به دلیل حضور افرادی ناآگاه (هر چند محقق و اندیشمند) و مسولینی ناآگاه تر و اطلاع رسانی غلط و نادرست و با توجه به اقوال شفاهی موجود بین مردم منطقه این اثر بین اهالی به عنوان به عنوان یک امام زاده شناخته شده، امام زاد ای که معروف به دختران بکر، از خواهران امام رضا (ع) ، بوده است. دلیل آن هم وجود چنین امام زاده ای در این منطقه بوده که در کتب تاریخی خوانسار (که بر ما پوشیده بوده و مشخص نیست چه کتاب یا کتبی بوده) ذکر گردیده است. در حال حاضر بسیاری به دنبال پیدا کردن یک شجره نامه برای صاحب این قبر بوده (برای فردی که حتی نام آن روی قبر ذکر نگردیده) و بسیاری دیگر با انداختن پارچه ی سبز، گذاشتن کتاب مقدس قرآن، شستن سنگ ها با گلاب، شمع روشن کردن روی سنگ و اطراف آن، پول انداختن به داخل آن و حتی خوابیدن در طول شب در کنار آن و بسیاری کارهای دیگر سعی در جلوه دادن این اثر به عنوان یک امام زاده دارند. متاسفانه کار این افراد و مردم به جایی رسیده که حتی شابعاتی درست کرده اند مبنی بر آنکه هر شخصی به این امام زاده بی احترامی کرده یا شک کند چشم آن کور شده یا چپ می شود.
با توجه به موارد گفته شده تعدادی از باستان شناسان محترم به دعوت این جانب به خوانسار تشریف آورده و به همراه تعدادی از خبرنگاران محترم و فرهنگ دوست خوانسار از این اثر و بسیاری آثار تاریخی و باستانی شهرستان که مورد بی اعتنایی یا کم توجهی مسولان ذی ربط قرار گرفته را بازدید کردند. این اثر به گفته ی یکی از کارشناسان مربوط به قرن 8 ه.ق یا به گفته ی دیگر اواخر ایلخانی – اوایل تیموری (بین 600 تا 700 سال پیش) است. مشابه این اثر با همان نوشته ها ( آیه ی 18 آل عمران با خط کوفی مورق ) در حال حاضر در روستای رباط علیا از توابع شهرستان خمین قرار دارد که دارای تاریخ 751 ه.ق است. در این قبرستان چند قبر با همین مشخصات و قبور بسیار تاریخی دیگر نیز وجود دارد که به ثبت آثار ملی کشور رسیده است و بیشتر مربوط به ثروتمندان و افراد عادی آن روزگار بوده اند چیزی که شاید در همین قبر نویافته ی خوانسار نیز وجود داشته باشد. با توجه به گفته ی ایشان این قبر در ارتباط با یک قبرستان بوده و با کاوش علمی اطراف آن شاید قبور مشابه دیگر نیز از زیر خاک بیرون آیند که امید است مسولان ذی ربط گامی در جهت آن بردارند.
