احمد عقیلی کارشناس دانشنامه تخت فولاد در گفتگو با خبرنگار باشگاه خبرنگران در خصوص آقاجمال الدین خوانساری فرزند آقاحسین خوانساری از علما برجسته اواخر عصر صفوی گفت: جمال المحققین در بیت علم و حکمت رشد نمود و سنوات عمر خویش از محضر پدر دانشمند و دایی بزرگوارش محقق سبزواری و دیگر اساتید اصفهان با کمالات علمی نایل آمد و در علم کلام، حکمت، فلسفه، فقه، اصول و تفسیر یگانه عصر خویش گشت.
احمد عقیلی با اشاره به شخصیت علمی آقاجمال اضافه کرد: وی دانشمندی خوش محضر و عالمی حاضر جواب و در فکاهیات و مطائبه کم نظیر بود.
معاصر بودن با شخصیت هایی همچون محمدباقر مجلسی و میرزای شیروانی از جمله دلایلی بود که این عالم فرزانه را مورد توجه دانشمندان عصر خویش قرار داده بود.
وی رونق دهنده حوزه فلسفی اصفهان در دوره صفویه است به جهت تربیت شاگردان برجسته ای چون علامه سیدابوالقاسم خواسناری مؤلف کتاب منهاج المعارف و احاطه کم نظیر در علوم مختلف دینی و همچنین اندیشه های ناب اصولی وی دارای کتابی تحت عنوان عقاید النساء یا کلثوم ننه می باشد که عقاید غلط جامعه را با زبان طنز آمیز و هنرمندانه به نقد کشیده است.
عقیلی در ادامه افزود: آقاجمال الدین شرحی بر شفا و اشارات ابن سینا نوشت و شرایع، معالم، شرح لمعه و تهذیب و مختصر الاصول را نیز حاشیه زد و شرحی فارسی بر مفتاح الفلاح در ادعیه زد .
آقاجمال قرآن مجید و سحیفه سجادیه را ترجمه نمود و رساله ای بر مبدأ و معاد به رشته تحریر درآورد.
این دانشمند نیکو سیرت در شب 26 رمضان سال 1125 هجری قمری به حضور مولایش شتافت و قبر او در تکیه خواسناری ها به تخت فولاد اصفهان مزار است.
(منبع خبر نامه خوانسار)
دکتر عبد الحسین زرین کوب در ۲۷ اسفند ماه ۱۳۰۱ ه.ش در کوی صوفیان بحر العلوم بروجرد به دنیا آمد. پدرش عبدالکریم عبایی حرفه زرگری داشت و به شیخ زرگر یا شیخ زرکوب معروف بود ولی به دلیل کراهتش از ادامه آن شغل (که به اعتقادش طبعا متضمن معاملات شبهه می شد) صرف نظر کرد و هنگام اخذ سجل احوال با اصرار تمام عنوان زرین کوب را انتخاب کرد. عبد الکریم فرزند ملا عبد الرحمن و او نیز از اولاد ملا علی اکبر خوانساری بود که از اصفهان به بروجرد آمده بود و عیالی از خوانین زند گرفته بود و بدین گونه اولاد او از جانب مادر به خوانین زند منسوب بودند.
(علی اصغر محمد خانی. زندگی نامه استاد عبد الحسین زرین کوب. نشر سخن. ۱۳۷۸)
وی در کتب تراجم و در تعبیر بزرگان علما٬ به این اسامی و تعبیرات یاد شده است: استاد الکل فی الکل٬ محقق خوانساری٬ آقا٬ استاد اهل تحقیق. وی بیشتر به همان نامش " آقا حسین خوانساری" خوانده شده است. لقب آقا در میان علمای بزرگ نخست تعلق به او داشت. چون در حوزه علمیه پر رونق اصفهان علما و فضلا به او آقا می گفتند٬ به همین دلیل فرزندان دانشمندش آقا جمال و آقا رضی هم با همین پیشوند آقا نامبردار بودند. هم چنین لقب استاد الکل فی الکل نخست به او اطلاق می شده و بعدها آقا محمد باقر بهبهانی معروف به آقا و استاد کل شد.
آقا حسین خوانساری در حوزه علمیه بزرگ اصفهان در اواسط دوران صفویه٬ با وجود دانشمندان بزرگی هم چون علامه مجلسی اول٬ ملا محمد باقر سبزواری٬ شیخ حسنعلی شوشتری و میرزا رفیع الدین طباطبایی نائینی٬ سر آمد علمای عصر بوده است.
از تالیفات وی : حاشیه بر الهیات شفا٬ حاشیه بر حاشیه ی ملا جلال دوانی بر تصدیقات شرح مطالع و متعلقات٬ رساله ی شبهه ی ظفر٬ رساله در تشکیک٬ رساله شبهه ایمان وکفر٬ رساله جبر و اختیار.
وی در سرودن شعر به زبان عربی . فارسی نیز چیره دست بوده است. برخی از اشعار وی:
۱- تا دست به همت رسایی نزنی
بر منت خلق پشت پایی نزنی
چون حلقه مباش در جهان چشم تهی
تا هر ساعت در سرایی بزنی
۲- تا کی پی هر صورت زشتی باشی
در مذهب آب و گل کنشتی باشی
دل بر نکنی ز قالبی چند تهی
خاکت بر سر که کم ز خشتی باشی
آقا حسین خوانساری در سال ۱۰۹۸ ه.ق در اصفهان فوت کرد و بنا به وصیت خودش او را در بیابان بابا رکن الدین( تخت فولاد) به خاک سپردند.
زین العابدین خوانساری:قرآن مزین به نسخ کتابت بسیار زیبا در سال ۱۲۴۰ که در مجموعه ی مهدوی نگهداری شده است.
محمد خوانساری:قرآن بغلی جلد روغنی با چهار صفحه مزین به نقوش زیبا در سال ۱۲۹۱و موجود در کتابخانه ملی
علی بن محمد خوانساری:قرآن روغنی نوشته شده در قرن سیزدهم
محمد علی کاتب السلطان ابن عبد الرحیم خوانساری
قرآن های نفیس زیادی نوشته ی ایشان وجود دارد که چند نمونه بارز آن شامل:
۱)قرآن رحلی روغنی عالی با دو صفحه ی افتتاح متن با حاشیه ی مر صع و با خط و نسخ جلی به دستور فتحعلی شاه قا جار نوشته شده است در شعبان ۱۲۴۹ در کتابخانه سلطنتی
۲)دعوات نیم ربعی جلد روغنی عالی با سر لوح تذهیب شده در سال ۱۲۶۳ در کتابخانه سلطنتی
۳)صور ادعیه وزیری کوچک با جلد روغنی که در ابتدای آن عبدالرحیم خوانساری اینچنین نوشته است:«چون طبع اقدس فتحعلی شاه قا جار به مواظبت از اذکار مایل است لهذا برای دوام دولت شهریاری محمد علی به تحریر این ادعیه پرداخته است و هدیه داده است ..»سال ۱۲۴۸ در کتابخانه سلطنتی
۴)قرآن رحلی با ابعاد ۲×۳۹ سانتی با ترمه ضخیم و خط نسخ جلی و نستعلیق در سال ۱۲۴۰ که در صفحه ی دوم مهر مشیر السلطنه دیده می شود و دارای طرح های اسلیمی است و در صفحه ی ششم آن نیز مهر ناصر الدین شاه وجود دارد.
۴)قرآن قطع رحلی بزرگ به ابعاد ۲۸.۵×۴۵.۵ ٬ترمه با خط نسخ جلی و نستعلیق(تصویر زیر)
صفحه ی اول و دوم آن دارای کمند کشی طلایی و لاجوردی است که دارای حواشی ساده است و در متن این دو صفحه دو ترنج تزیینی دارد که دعای قبل از تلاوت قرآن را به خط نسخ جلی و رنگ مشکی و سرخ نوشته است که بین سطور آنها طلا اندازی است و مهر ناصر الدین شاه قاجار در صفحه ی دوم دیده می شود و دارای ۵۶۸صفحه است و در دفتر کاخ موزه ی گلستان ثبت شده است.
( منبع: کتاب قرآن نویسان و گزیده قرآنهای نفیس ایرانی نویسنده: محمد علیدوست)
(عکس از فصلنامه ی زلال چشمه ساران)
(برگرفته از وبلاگ خوانسار هاما)
يكي از يهوديان سرشناس ساكن خوانسار در دوره قاجاريه(زمان فتحعلي شاه)بوده است.وي از ثروتمندان بزرگ اين شهر و مالك يكي از محله هاي آن به نام چهارباغ بوده است.پسر وي اسحاق رافائيل طبيب دربار قاجار بود.
در تذکره شعرای خوانسار آمده، میرزا رضا ملقب به نظام الشریعه و متخلص به بدیع، فرزند محمد ازشعرای قرن گذشته است که در سال ۱۲۶۸ه.ق به دنیا آمد.وی خط رقاع و ثلث و نسخ را بسیار زیبا می نوشت و در خط نسخ استاد بود.قطعات و کتاب های خطی او کم نظیر و گران بها و تماشایی است. مدار زندگانی بدیع به کتابت و نویسندگی اسناد و قباله جات و حکاکی و تعلیم خط و مساحت اراضی می گذشت و در ساختن مرکب های برجسته وثابت مهارت داشت.کمال واقعی هنر وی در ساختن ماده تاریخ بوده و این کار را به درجه اعلا رسانیده است.وی در سال ۱۳۲۹ه.ق در ۶۰ سالگی به مرض ذات الریه مبتلا و درگذشت.
۱-محمد جعفر خوانساري(قرن ۱۳ه.ق):آمدن نام وي بر روي كتاب خلاصه منهج الصادقين
۲-ابوالقاسم خوانساري معروف به ملا(قرن ۱۴ه.ق):فرزند ملا محمد اسماعيل
۳-شيخ باقر خوانساري(معاصر):فرزند ابوالقاسم خوانساري
۲-سال۱۲۶۸.آجودان باشي
۳-سال۱۲۷۲.محمد ابراهيم خان يزدي
۴-سال۱۲۷۵.شاه زاده احمد ميرزا
۵-سال۱۲۸۱.محمد حسن خان پيش خدمت خاصه
۶-سال۱۲۸۳.محمد ناصر خان ظهير الدوله
۷-سال ۱۲۸۵.حاج علي خان اعتماد السلطنه
۸-سال۱۲۸۷.عبدالعلي خان اديب الملك پيش خدمت خاصه
۹-سال۱۲۹۰.نواب محمد ميرزا
۱۰-سال۱۲۹۳.نواب والا نصرت الدوله(علاوه بر اين دو شهر حاكم همدان٬ملاير٬توسركان٬نهاوند٬بروجرد و عراق نيز شدند و به لقب فرمانفرمايي ملقب گرديدند.)
۱۱-سال۱۲۹۵.حكمراني اين دو شهر را ضميمه حكمراني اصفهان كرده و به شاهزاده ظل السلطان سپردند.
شاعری زین مثنوی مقصود نیست
بت پرستی بت گری مقصود نیست
هندی ام از پارسی بیگانه ام
ماه نو باشم تهی پیمانه ام
حسن اندر بیان از من مجو
خوانسار و اصفهان از من مجو
گرچه هندی در عذوبت شکر است
طرز گفتار دری شیرین تر است
به همین منظور سعی کردم اسامی این شاعران و در صورت ممکن زندگی نامه آنها را جمع آوری کنم.در این جا بخش کوچکی از اسامی این شاعران آورده شده است:
۱-مولانا خضری خوانساری(قرن۱۰ ه.ق)
۲-حسینای صبوحی(قرن۱۱ه.ق)
۳-بابا شوخی(قرن۱۰ه.ق)
۴-میرزا رضا ملقب به نظام الشریعه بدیع(قرن۱۳ه.ق)
۵-مولانا آدینه قلی متخلص به تابعی(قرن۱۰ه.ق)٬هم دوره وحشی بافقی و مشاعره با وی
۶-تصنیفی(قرن۱۰ه.ق)
۷-مولانا علی بیگ حشمتی(قرن۱۱ه.ق)
۸-حقی خوانساری
۹-حافظ سعید الدین عنایت الله خوانساری
۱۰-درویش احمد(هم دوره آقاحسین خوانساری)
۱۱-حکیم زلالی خوانساری(قرن۱۱ه.ق)
۱۲-سرودی(قرن ۱۰ه.ق)٬هم دوره با تابعی و وحشی
۱۳-صدر المشایخ متخلص به اختر(قرن۱۴ه.ق)
۱۴-وهاج خوانساری(عهد ناصری)
۱۵-جواد افسر خوانساری(قرن۱۴ه.ق)
۱۶-مرحوم حسین علی دوستی متخلص به ساعی
۱۷-محمد حسین تسبیحی متخلص به رها
۱۸-ملا حسین ملقب به جناب فرزند ملا رفیع
۱۹-شیخ محمود بن محمد حسن خوانساری متخلص به شهاب
۲۰-یوسف بخشی خوانساری۵-مولانا آدینه قلی متخلص به تابعی(قرن۱۰ه.ق)٬هم دوره وحشی بافقی و مشاعره با وی
به همین منظور من سعی کردم تا جایی که امکان دارد حتی المقدور اسامی این خوشنویسان و اطلاعاتی که از آنها در دست می باشد را جمع آوری نمایم٬ که البته هنوز در اول راه می باشم.اسامی بعضی از این خوشنویسان به این شرح است:
۱-محمد صادق مجنون خوشنویس(قرن ۱۱ هجری)
۲-محمد بن محمد زمان خوشنویس(قرن ۱۱ هجری)
۳-تراب خوشنویس (قرن ۱۱ هجری)
۴-محمد صادق بن محمد مومن خوشنویس(قرن ۱۱ هجری)
۵-ملا علی بیگ حشمتی(استاد خطوط سبعه در قرن ۱۱ هجری)
۶-محمد شریف بن مولانا عسگری خوشنویس(قرن ۱۲ هجری)
۷-میرزا محمد خوانساری(استاد محمد رضا کلهر
۸-اسد الله بن کاظم خوانساری(کاتب وسائل الشیعه در ۳ جلد)
۹-حسن خوانساری(نسخ نویس قرن ۱۳هجری)
۱۰-استاد اسماعیل فکری(نمونه کار صندوق شیخ صدر الدین حسین عارف)
۱۱-محمد علی بن عبد الرحیم(کاتب السلطان٬کاتب دربار فتحعلی شاه قاجار)
۱۲-ابراهیم بن صالح خوانساری(اوایل قرن ۱۳ هجری)
۱۳-ابو القاسم بن اسماعیل خوانساری(اواخر قرن ۱۳ هجری)
۱۴-احمد بن محمد حسن خوانساری(قرن ۱۳ هجری)
۱۵-احمد بن محمد صادق خوانساری(قرن ۱۳هجری)
۱۶-حسن بن زضا رضوی خوانساری(قرن ۱۳ جری)
۱۷-محمد بن محمد حسن خوانساری(قرن ۱۳ هجری)
۱۸-محمد حسین بن محمد حسن بن محمد علی خوانساری(قرن ۱۳ هجری)
۱۹-سید محمد هاشم خوانساری(نسخ نویس قرن ۱۳ هجری)
۲۰-احمد خوانساری(قرن ۱۳ هجری)
۲۱-زین العابدین احمد بن حسین خوانساری(قرن ۱۳ هجری)
۲۲-محمد حسن خوانساری
۲۳-احمد بن محمد تقی خوانساری
۲۴-محمد ابراهیم خوانساری
۲۵-محمد خوانساری
۲۶-محمود محقق خوانساری
۲۷-محمد صالح خوانساری(قرن ۱۴ هجری)
۲۸-اشرف الکتاب ملا غلام حسین بن ملا محمد خوشنویس
۲۹-ید الله کابلی وانساری(معاصر)
