یکی از مباحثی که در پست های قبل مطرح گردید، فرضیاتی در ارتباط با قدمت شهر خوانسار و نیز احتمال وجود نام دیگری مانند قنوان بجای نام فعلی، بود. در این پست ابتدا به بخشی از اشارات قمی در کتاب معروف تاریخ قم ایشان مربوط به قرن چهارم هجری قمری پرداخته شده و سپس مطالبی بیان می گردد. در بخشی از این کتاب آمده است که:

"روقان اردشیر بن بابک آن را بنا کرده و نام آن به فارسی روگان بوده است؛ بعد از آن معرب گردانیدند و گفتند روقان. جوسق، اردشیر بن بابک بفرمود تا این جوسق را میان روقان و خانشاه بنا کردند تا منظره ای باشد از برای کسی که در روقان بنشیند. بعد از آنکه بنا نهادند نام نهادند به خانشاه. و سکان، راوی گوید که سبب بنای آن، آن بود که چون اردشیر روی از اصفهان باز پس گرفت، بعد از آنکه شهریار فناه ملک اصفهان را بکشت و این شهر را از جمله ملوک طوایف بوده است ... اردشیر به موضع نیاستر قاسان فرود آمد و نیاستر بنا کرد. سپس از آنجا رحلت کرد و به موضع خانشاه فرود آمد و پیش از فرود آمدن به بنای آن فرموده بود. و اردشیر در آن حالت بر کنار وادی قمرود نزول کرده بود و ... . پس از آن اردشیر از خانشاه به دود آهک آمد و آنجا فرود آمد و لشگر ملک ری و همدان روی بدو نهادند و لشگر ری به روقان و دود آهک فرود آمدند و لشگر همدان به سکان و هنبرد فرود آمدند. چون اردشیر کثرت و غلبه هر دو لشگر بدید نذر کرد که چون او برین هر دو لشگر ظفر یابد، در موضع ظفر آتشکده بنا نهد. پس لشگر به یکدیگر رسیدند و اردشیر بر ایشان ظفر یافت و همه را بکشت و هیچ کس از ایشان زنده بنماند. اردشیر به خانشاه به موضع خود باز گردید. چون مطمئن و آرامیده شد کمان و تیر خود را بخواست و از موضع خانشاه بینداخت. (کمان) به حد قریه هنبرد به موضع سکان بیفتاد و رودخانه میان آن و میان خانشاه جاری بود. سپس اردشیر بفرمود که در آن موضع که تیر در آن بر زمین آمده بود دیهی بنا کنند و آتشکده ای سازند. سپس بر حکم و فرموده ی او سکان را بنا نهادند و در آن آتش بر افروختند و چهل خانه از جهودان بیاوردند و ایشان را مجوسی کردند و مجاور این آتشکده گردانیدند. راوی گوید که این موضع را از برای آن سکان نام نهادند که چون اردشیر به بنای آن فرمود و آن را گفتند که در کدام موضع بنا نهیم  گفت افرا سرا کان یعنی بر سر کوهی که از آن رودخانه می آید. پس این دیه را بنا کردند و سرکان نام نهادند. پس مردم به مرور ایام گفتند سکان ... .

و نیز گویند که چون اردشیر از اصفهان باز گردید و به خانشاه نزول کرد، حزری و حاجزی و مانعی میان اردوان ملک و میان حیازاتی که از شهرها جمع کرده بود پدید کرد و به همدان رفت و ملک آنجا را بکشت و ... . راوی گوید که مطبخ های اردشیر به هنبرد بودند و بدین سبب او را بدین نام کردند که هنبرد به زبان عجمی سیری بود."

قمی در بخشی از کتابشان که در بالا آورده شده، اشاره به چند منطقه ی جغرافیایی مختلف، عوارض جغرافیایی مختلف، حوادث و فعالیت های انسانی خاص و موارد دیگری، کرده اند که هر یک از این اشارات شاید نشانه های مهمی باشند که بر اساس آنها بتوان با یک منطقه ی خاص جغرافیایی تطبیق داد. با توجه به مواردی که در متن با رنگ قرمز مشخص تر نشان داده شده اند، می توان دو منطقه ی خاص و تقریباً مجاور هم را برای اشارات ایشان در نظر گرفت که شامل حوزه شهرستان خوانسار و حوزه شهرستان خمین است که به شرح زیر می باشد:

الف – شهرستان خوانسار: از جمله دلایلی که می توان بیان کرد شهرستان خوانسار همان منطقه ی مورد اشاره ی نویسنده بوده، شامل این موارد است:

1-    قرارگیری مناطقی چون روقان، خانشاه، سکان و ... در نزدیکی کاشان و اصفهان که در حال حاضر خوانسار نیز یکی از شهرستان های استان اصفهان محسوب شده و فاصله ی زیادی با شهر اصفهان و کاشان ندارد.

2-    اشاره به رودخانه ی قمرود و منطقه ی مجاور آن در متن که در حال حاضر نیز یکی از سرشاخه های رودخانه ی قمرود از این شهرستان عبور کرده و این شهرستان و بخشی از روستاهای آن در مجاورت آن قرار گرفته است.

3-    اشاره به نام منطقه یا روستایی به نام خانشاه در کتاب که تشابه بسیاری با نام خوانسار فعلی دارد.

4-    اشاره به واقع شدن جنگی بین پادشاه ساسانی و حاکمان دو منطقه همدان و ری در اطراف خانشاه که در حال حاضر یکی از مناطق خوانسار معروف به جن گاه یا همان جَنگ گاه است. شاید این نام اشاره به واقع شدن نبردی در آن بنماید که همان نبرد اشاره شده در کتاب تاریخ قم باشد.

5-    اشاره متن به پرتاب تیری توسط پادشاه ساسانی و فرود آمدن در منطقه ای، به جهت ساختن آتشکده که شاید با نام روستای فعلی تیدجان یا همان تیرگان مطابقت داشته باشد.

6-     اشاره به ساخت آتشکده توسط پادشاه روی کوهی که از کنار آن رودخانه عبور کرده که در حال حاضر نیز بیان شده در منطقه ای حوالی روستای تیدجان، در گذشته آتشکده ای روی دامنه کوه قرار داشته با نام آتشکده هیکل که امروزه از بین رفته است. از کنار این منطقه نیز رودخانه ی خوانسار عبور می کند که به قمرود منتهی می شود.

7-    اشاره به روستا یا منطقه ای به نام هنبرد در نزدیکی خوانسار که شاید با نام روستای فعلی هنده (نزدیک ویست) مطابقت داشته باشد.

8-    اشاره به سکنی دادن یهودیان در کنار بنای آتشکده و زرتشتی کردن آنها؛ که در خوانسار نیز تا سالیان اخیر یهودیان بسیاری از گذشته های دور در آن زندگی می کردند.

ب- شهرستان خمین: بر اساس مواردی که در زیر آورده می شود، این شهرستان نیز شاید همان منطقه ی مورد بحث کتاب تاریخ قم باشد ولی تا حدود زیادی احتمال آن نسبت به خوانسار ضعیف تر است:

1-    اشاره به نزدیکی به اصفهان و کاشان که این شهرستان تا حدودی در فاصله ی نزدیکی با این دو شهر قرار گرفته است.

2-    اشاره به رودخانه ی قمرود که یکی از سرشاخه های دیگر این رود از شهرستان مذکور می گذرد.

3-    اشاره به روستا یا منطقه ی سکان و رودخانه کنار آن، که در حال حاضر نام یکی از روستاهای این شهرستان سکانه است و از کنار آن رودخانه ای فصلی عبور می کند.

این موارد احتمالات و فرضیاتی بوده که می توان در نظر گرفت و مورد بحث قرار داد. این مسأله یکی از موارد بسیار مهمی است که اگر بسیار خوب بدان پرداخته شود، می تواند برای تاریخ خوانسار از اهمیت بسیاری برخوردار شود. حال از تمامی دوستان و همشهریان محترم تقاضا دارم که هر گونه نظر، پیشنهاد، نشانه یا فرضیه ی خاصی که مرتبط با این موضوع باشد، در قسمت نظرات وبلاگ قرار دهند. هم چنین از تمامی دوستان وبلاگ نویس خوانساری نیز تقاضا دارم که به جهت وسیع تر شدن تعداد مخاطبان و مطالعه کنندگان این مطلب، عین نوشته های بالا را در وبلاگ خود نیز قرار داده تا شاید از این طریق بتوان با نظرات و مسائل مطرح شده بسیار بیشتر، به یک فرضیه یا نظریه ی جامع، کامل و مطمئن دست پیدا کرد.